O‘zbekistonda tyuning uchun eng mashhur uchta dvigatel

Aynan O‘zbekistonda ishlab chiqarilgan avtomobillarga o‘rnatilgan va chiqarilgan motorlarni ko‘rib chiqamiz.

Albatta, BMW (M50, M54) yoki Honda (K20A) dvigatellaridan ancha ko‘proq quvvat olish mumkin, ammo ushbu maqolada O‘zbekistonda keng tarqalgan, hamyonbop motorlarni tyuning qilish haqida so‘z yuritamiz.

Nexia dvigatellari

• A15SMS — 1,5 litrli, 80 dan 85 ot kuchigacha quvvatga ega 8 klapanli dvigatel.
• F16D3 — 1,6 litrli, 109 ot kuchigacha quvvat beradigan 16 klapanli dvigatel (quyidagi suratda)

Bu ikki dvigatel tyuning uchun juda mos keladi. 1.5 va 1.6 motorlarining kodlari turlicha bo‘lsa-da, ularning silindrlar bloki deyarli bir xil. Hatto 1,5 litrli A15SMS sotib olgan taqdiringizda ham, unga 16 klapanli silindrlar bloki kallagini (GBTS) o‘rnatish, shuningdek, dvigatelni 1,6 litrgacha yo‘nish (rasto奔ka qilish) mumkin. Ko‘pchilik bundan ham ilgari ketib, silindrlar hajmini 1700 kub sm gacha oshirmoqda.

Zavoddan chiqqan 1.6 dvigatel 109 ot kuchigacha quvvat beradi, ammo ko‘pchilikka bu kamlik qiladi. Bu yerda ikkita rivojlanish yo‘li bor: ko‘p drosselli kiritish tizimini yoki turbonadduv o‘rnatish.

Drossellar

Ilgari, klassik drag-reysing va tyuning urf bo‘lgan davrlarda ko‘pchilik aynan drossellarni tanlardi. Ularni Yaponiyaning Toyota Levin modelidagi to‘rtta to‘siqdan (zaslonka) foydalanib mustaqil yig‘ish yoki tayyor to‘plamni sotib olish mumkin.

To‘rtta drossel zaslonkasining afzalligi shundaki, har bir silindr zavod parametrlaridagi kabi bitta to‘siqdan keladigan havo oqimi bilan cheklanib qolmay, o‘ziga yetarlicha havo oladi. Natijada motor erkinroq “nafas oladi”.

Drossellar o‘rnatilgach, dvigatel yonish kameralariga yanada ko‘proq havo o‘tkazishi uchun taqsimlash vallarini (raspredvallarni) albatta qayta ishlash kerak. To‘g‘ri, sport yoki poyga uchun mo‘ljallangan raspredvallar o‘rnatilgach, avtomobil past oborotlarda tortish kuchini birmuncha yo‘qotadi, ammo yuqori oborotlarda sezilarli darajada quvvat ortadi.

Yana bir majburiy o‘zgartirish — bu GBTS portingi bo‘lib, u ham silindrlar bloki kallagi orqali havoning yaxshi o‘tishini ta’minlaydi. Bundan tashqari, unumdorligi yuqoriroq bo‘lgan forsunka o‘rnatiladi hamda dvigatelni ko‘proq yoqilg‘i bilan ta’minlash maqsadida yonilg‘i rampasi Subaru detaliga almashtirilib, qayta ishlanadi.

Shuningdek, ishlangan gazlar dvigatelni erkin tark etishi uchun chiqarish kollektorini ham takomillashtirish zarur. Ko‘pincha sinalgan 4-2-1 chiqarish sxemasidan foydalaniladi va undan keyin zanglamaydigan po‘latdan yasalgan 63 millimetrli quvur o‘rnatiladi.

Sportga moslashtirilgan EBU blokini o‘rnatish va uni to‘g‘ri sozlash orqali ushbu barcha o‘zgartirishlar yordamida quvvatni 160–185 ot kuchigacha oshirish mumkin. Birinchi avlod Nexianing ancha yengil kuzovi uchun bu me’yoridan ham ortiqdir.

Bunday variantning afzalligi shundaki, u O‘zbekistondagi kundalik foydalanish uchun xavfsizroq, chunki bu yerda yoqilg‘i sifati har doim ham yuqori talablarga javob beravermaydi. Turbinali motorlar esa benzin sifatiga ancha ta’sirchan bo‘ladi.

Turbonadduv

Ikkinchi variant — turboversiyani yig‘ish. Bu ancha qimmatroq turadigan ish, lekin quvvatni oshirish imkoniyati bu yerda ancha yuqori.

“Turboneksiya”ni yig‘ishda, shuningdek, GBK (silindrlar bloki kallagi) portingi amalga oshiriladi, ikki litrli Opel dvigatelining klapanlari va prujinalari, VF30 turbinasi hamda

Subaru forsunkalari o‘rnatiladi. Boshqaruv bloki sifatida ko‘pchilik Rossiyaning

“Yanvar” tizimidan foydalanadi. Shuningdek, interkuler, payping va boshqa

barcha tegishli havo haydash tizimi zarur bo‘ladi. Ayrimlar esa qo‘shimcha

ravishda suv-metanol purkash tizimini ham o‘rnatadi.

Barcha takomillashtirishlardan so‘ng dvigatel 250 ot kuchi va undan yuqori quvvat bera oladi, bu esa bunday turdagi motor uchun juda yaxshi ko‘rsatkichdir. O‘zbekistonda 1,6 litrli dvigatelidan 300 ot kuchidan ortiq quvvat olishga erishilgan Nexia bor. Bunday avtomobil 100 km/soat tezlikka taxminan 4 soniyada erishadi! Mashinaning qisqacha video sharhini bu yerda ko‘rishingiz mumkin.

Lacetti dvigateli

Ikkinchi munosib variant — Chevrolet Lacettining ilk partiyalariga o‘rnatilgan 1,8 litr hajmli, 120 ot kuchiga ega 4 silindrli F18D3 motoridir.

Ushbu motor yaxshi mustahkamlik zaxirasiga ega. Ko‘pincha egalari chip-tyuning, chiqarish kollektori va to‘g‘ri oqimli (pryamotok) glushitel o‘rnatish bilan cheklanadilar. Bunday o‘zgarishlardan so‘ng dvigatel taxminan 135 ot kuchi bera boshlaydi.

Biroq ko‘pchilik bundan ham ilgarilab, turbo versiyasini yasaydi. Buning uchun yonilg‘i tizimi takomillashtiriladi, 440 cc forsunkalar hamda unumdorligi 255 l/soat bo‘lgan DW200 benzin nasosi o‘rnatiladi.

Undan keyingi sxema deyarli Nexia bilan bir xil: turbina o‘rnatish, takomillashtirilgan kirish va chiqish tizimi, interkuler hamda payping. Taxminan 1 bar havo haydash bosimida, Ai-98 benzini va dvigatel elektron boshqaruv blokining (EBB) to‘g‘ri sozlamalari bilan motor 250–270 ot kuchi atrofida quvvat hosil qila oladi.

Malibu-2 dvigateli

2 litrli LTG turbomotori zavodning o‘zidayoq qariyb 250 ot kuchi beradi, bu esa aksariyat haydovchilar uchun to‘liq yetarli. Biroq doimo bundan ham ko‘prog‘ini xohlovchilar topiladi.

Odatda bu dvigatelda ishni osma uskunalarni takomillashtirishdan boshlashadi: daunpayp o‘rnatiladi, EBB qayta dasturlanadi (proshivka qilinadi) va nol qarshilikli filtr qo‘yiladi. Shundan so‘ng quvvat taxminan 280 ot kuchigacha oshadi.

Bundan ham ko‘proq quvvat olishni xohlovchilar esa butun chiqarish tizimini almashtirib, ancha unumdor turbina o‘rnatadilar. Ammo bunday jiddiy tyuningga sanoqli kishilargina qo‘l uradi.

Xulosa

Dvigatel tyuningi — ayniqsa O‘zbekistonda arzon zavq emas. Ammo baribir shu yo‘ldan ketishga qaror qilgan bo‘lsangiz, ishni quvvatni oshirishdan emas, balki tormoz tizimidan boshlash kerak! Sifatli tormozlar har qanday loyihadagi birinchi o‘zgartirish bo‘lishi lozim, zero xavfsizlik har doim ot kuchlari sonidan muhimroqdir.