O‘zbekistonga 2025-yilda qancha elektromobil olib kirildi?
O‘zbekistonda elektr kelajagi endi nazariya emas, balki haqiqatga aylandi. Bozor tez va jiddiy o‘zgarishlarni boshdan kechirmoqda.
Bojxona qo‘mitasining kun.uzga bergan ma’lumotlariga ko‘ra, bir yil ichida mamlakatga 79 822 ta avtomobil olib kirilgan va bu raqamlar yaqinda elektromobillarga shubha bilan qaragan kishilar uchun ham kutilmagan bo‘ldi:
- 56 832 ta elektromobil;
- 19 871 ta benzinli;
- 3017 ta gibrid;
- 102 ta dizel.
Sodda qilib aytganda, elektromobillar barcha avtomobil importining 71 foizini tashkil etdi. Taqqoslash uchun: bir yil oldin ularning ulushi taxminan 32 foiz edi. Bu endi shunchaki qiziqishning oshishi emas, balki barqaror tendensiya hisoblanadi.
O‘sish o‘z-o‘zidan sodir bo‘lmadi. Unga bir vaqtning o‘zida bir nechta omillar ta’sir ko‘rsatdi.
Birinchidan, mamlakatda mahalliy ishlab chiqaruvchi paydo bo‘ldi. 2025-yilda BYD Uzbekistan Factory 20 mingga yaqin elektromobil ishlab chiqardi - bu o‘tgan yilga nisbatan deyarli o‘n baravar ko‘p.
Ikkinchidan, davlat import to‘siqlarini olib tashlashni boshladi, chunki bular bo‘lmasa bozor rivojlanmaydi. Yaqinda zaryadlash stansiyalari, butlovchi qismlar va xizmat ko‘rsatish infratuzilmasini olib kirish 2028-yilgacha bojxona to‘lovlaridan ozod qilindi. Bu biznes uchun ijobiy signal.
Rasmiy jihatdan muammolar hali yetarli - yer, tarmoqlarga ulanish, kelishuvlar masalalari. Hech bo‘lmasa, o‘tgan yili Toshkentdagi stansiyalarda "chiroq o‘chirilgani"ni eslash kifoya. Ammo zaryadlash infratuzilmasiga bo‘lgan talabning hozirgi o‘sish sur’atlarida sarflangan vaqt va investitsiyalar tobora o‘zini oqlamoqda. Va bu yerda, aytgancha, muhim nuqta bor: davlat hamma narsani o‘zi qurmasligi kerak. Uning vazifasi sharoit yaratish, qolganini bozor o‘zi hal qiladi.
Hozirda kompaniyalarda eng yaxshi o‘rinlarni egallash va quvvatlash stansiyalari tarmog‘ini kengaytirish uchun taxminan ikki yil vaqt bor. Dinamikasiga qaraganda, bu musobaqada mag‘lub bo‘lganlar bo‘lmaydi.
Yaqin orada aynan elektromobillar uchun imtiyozli avtokreditlar joriy etilishi kutilmoqda. Foiz stavkalari 15-16 foiz atrofida bo‘lib, bu odatdagi sharoitlardan sezilarli darajada past. Bu, ayniqsa, ommaviy segmentda talabni yanada kuchaytiradi.
Demak, nafaqat yangi energiya manbalarida ishlaydigan avtomobillar parki, balki xizmat ko‘rsatish, quvvatlash, butlovchi qismlar va ushbu soha atrofidagi barcha narsalarga bo‘lgan talab ham ortadi.
Muhokamaga qo‘yilgan "O‘zbekiston-2030" yangilangan davlat strategiyasi loyihasiga ko‘ra, respublika avtoparkida elektromobillar ulushini atigi besh yil ichida 10 foizga yetkazish rejalashtirilgan.
Grafik quyidagicha:
- 2026-yil - taxminan 2%;
- 2027-yil - 3%;
- 2028-yil - 5%;
- 2029-yil - 7%;
- 2030-yil - 10%.
2025-yil 1-oktyabr holatiga ko‘ra, mamlakatda 86,1 mingta elektromobil ro‘yxatga olingan - bu barcha yengil avtomobillarning 1,82 foizini tashkil etadi. Ularning qariyb 65 mingtasi Toshkent shahrida joylashgan. Toshkent va Samarqand viloyatlari sezilarli darajada ortda qolmoqda.
